Vereffening

Ik dacht dat het woord “liquidatie”, als equivalent voor “moord”, een cynisch eufemisme was, ontleend aan het milieu dat dit praktiseert. Wat in de commerciële wereld gedaan wordt met bezit, “vloeibaar” maken, doet de gangster met zijn lijfelijke concurrent. Maar ook de pers spreekt van “liquidaties” allang met ijselijke routine.

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal  (1920) kent dit gebruik nog niet. De online Etymologiebank citeert als vroegste bron de krant Het Vaderland uit 1938: “de [Russische geheime dienst] zuiverde toen het geheele district, door twee priesters […] en meer dan twintig anderen als contra-revolutionairen te ontmaskeren en […] te liquideeren”.

Twee gruwelijke eufemismen bij elkaar: “zuiveren” en “liquideren”. Juridisch en maatschappelijk gaat het gewoon om moord.

Opvallend in dit krantenbericht is het ontbreken van aanhalingstekens; het gebruik van deze woorden lijkt routineus. Het Algemeen Handelsblad van 18 juni 1938 geeft trouwens hetzelfde bericht, maar plaatst juist deze woorden wèl tussen aanhalingstekens. De kop luidt: Vele religieuze groepen “geliquideerd”, en de bron is de Russische geheime dienst (GPOE).

Het “neutraliseren” van een bepaald metaforisch spraakgebruik is een natuurlijk proces. Een zogenaamde dit of dat wordt na verloop van tijd gewoon een dit of een dat. Maar met sommige woorden kun je dat beter niet laten gebeuren.

Dubbelzinnig taalgebruik verwacht je niet van het Openbaar Ministerie. Dit meldt op 13 december 2014 juridisch correct dat Willem H. is “aangehouden op verdenking van het medeplegen van moord […].” En ook de volgende alinea’s spreken steeds over “moorden”. Maar het slot van dit bericht neemt een modieus-politieke wending: “Politie en OM zetten stevig in [!] op ondermijnende criminaliteit zoals deze liquidaties in het publieke domein […]”. Wie of wat ze privé liquideren moeten ze blijkbaar zelf maar weten.

En wanneer Willem H. voor de rechter staat (gisteren, 25 maart) luidt de aanklacht verrassenderwijs: “betrokkenheid bij liquidatie”.

Als je wordt aangeklaagd voor liquidatie, kun je dan veroordeeld worden voor moord?

Liquidatie geldt natuurlijk als een vorm van moord (al staat dat nergens in het Wetboek van Strafrecht). “Een liquidatie betreft een bepaald soort moordaanslag …”, stelt het Wikipedia-artikel Liquidatie (moord). Dat klopt grammaticaal al niet (een liquidatie betreft vooral het slachtoffer). Een speciaal soort moord dan, minder erg misschien?

“Elke moord is wettelijk verboden, en de dader van een liquidatie staat dus net als iedereen bloot aan vervolging. De publieke opinie is echter anders: over het algemeen is men er niet rouwig om als een crimineel door een andere crimineel vermoord wordt.” Anders dan justitie, suggereert de wikipedist, juicht het publiek liquidaties toe. Dus misschien gaat het hier toch niet ècht om moord, en schuifelt het OM met zijn fluctuerend spraakgebruik geleidelijk in de richting van de publieke opinie.

Ook ik denk op sommige momenten: laat dat geteisem elkander maar uit de weg ruimen. Maar schrik van het denkbeeld dat zulke gedachteflitsen invloed zouden hebben op het strafrecht.