Voorbij de oren

Podcast. Een serie gesproken essays.

Voorbij de oren: omdat het geluid dat onze oren binnenkomt pas muziek is als wij die erin herkennen. Muziek doet een beroep op ons geheugen, emoties, verbeelding en taalvermogen.

Filosofie: omdat het gaat om verbanden tussen muziek en de andere aspecten van het leven, om opheldering en het verdrijven van rookgordijnen. Rookgordijnen die ook soms door filosofen zijn opgetrokken.

Veel van de thema’s van het blog op deze website zullen in deze podcast aan de orde komen, zoals muziek en taal, muziek en herinnering, en de grenzen van wat muziek is of kan zijn. 

Duur van de aflveringen: 20-25 minuten. Frequentie: in principe tweewekelijks, voorlopig. Looptijd: volgens planning twee jaar.

De serie is te beluisteren op deze website en op Springcast, Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts, Podimo, Deezer enz.

1. Hoe houdbaar is klassieke muziek?

Een voorwoord bij de serie. Gedachten over de teloorgang van klassieke muziek in de hedendaagse cultuur.

2. Darling, They’re Playing Our Tune (DTPOT)

Thema: herinnering. Muziek heeft een bijzonder vermogen herinneringen op te wekken. DTPOT, ‘ons deuntje’, is min of meer als grap geïntroduceerd in de muziekpsychologie, maar nu een technische term. Het is ook een onuitputtelijk dramaturgisch hulpmiddel in film, opera enz.

3. Webers wilde wals: Een hardnekkig deuntje

Thema: herinnering. De melodie die bekend staat als ‘Webers laatste muzikale gedachte’ is niet van Weber, maar wel een merkwaardig stukje cultuurgeschiedenis. Met uitstapjes naar Kierkegaard, E.A. Poe, Debussy, en een weergave van Erik Saties Avant-dernière pensée nr. 2.

4. Waarom muziek geen taal is… en waarom mensen zeggen van wel

Thema: muziek en taal. De leus ‘muziek is een taal’ is letterlijk genomen onzin, maar duidt op het feit dat muziek wel belangrijke overeenkomsten heeft met taal. Die analogie berust op de relatie tussen de spreekmelodie en de muziek, en op de functie van de harmonie als een muzikale syntaxis.

5. Muzikale aanhalingstekens 1: I’ll hum it for you

Thema’s: herinnering; muziek en taal; citaat. Citeren in muziek heeft veel gemeen met citeren in de taal. De analytische filosofie kan daarbij enig inzicht bieden. In Bachs Cantate BWV 158 vinden we een voorbeeld van ‘muzikale aanhalingstekens’.

6. Muzikale aanhalingstekens 2: Schumanns Fantasie op. 17

Thema’s: muziek en taal, citaat, herinnering. Over het citeren als een bijzondere vorm van ontlenen, met aandacht van een interessant twijfelgeval: Schumanns Fantasie in C op. 17 en Beethovens An die ferne Geliebte.

7. Liederen met en zonder woorden

Thema: muziek en taal. Wat blijft er over van een lied als je de tekst negeert? Wat maakt een lied zonder woorden tot lied? En waarom wordt er zo zelden zonder tekst gezongen?

8. Muziek bij de film Europa

In 1932 produceerden twee jonge Poolse kunstenaars, Stefan en Franciszka Themerson, een korte stomme film, getiteld Europa. Die film geldt als het eerste memorabele product van de avant-garde-cinema in Polen. De film werd sinds de confiscatie door de nazi’s in 1940 verloren gewaand, maar werd in 2019 teruggevonden in Berlijn. Ze had een duidelijke relevantie voor de tijd waarin ze gemaakt werd, en is daarmee ook nu weer actueel.

Europa kreeg in 2021 zijn na-oorlogse première met een nieuwe soundtrack van de maker van deze podcast. Die soundtrack is in deze aflevering te horen.

Het was ook een aanleiding om dieper te duiken in het probleem van de multimedialiteit van muziek en film. Daar zullen de volgende afleveringen op voortgaan.

9. Waar komt die muziek vandaan?

Thema: muziek en film. Wat voor ‘ding’ is muziek? In hoeverre horen we muziek als geluid, als iets met bron en oorzaak? En waar komt in de film die muziek toch vandaan?

10. De schone kunst van het mickeymousen

Thema: muziek en film. Mickey-mousing – de nauwe synchronisatie van muziek en beeld, zoals in de klassieke tekenfilm – heeft een kwalijke reputatie als vulgaire,  simplistische en zinloze verdubbeling van het beeld. Toch wordt het interessant als we ons gaan afvragen hoe de muziek zich precies verhoudt tot de wereld van geluid en beeld.

11. Bach op de piano: de Chromatische Fantasie en Fuga BWV 903

Anders dan de vorige afleveringen gaat deze aflevering over één werk. Een wonderlijk stuk, dat veel controverses heeft losgemaakt over de ‘juiste’ uitvoering. Met inzichten van o.a. Felix Mendelssohn, Franz Liszt, Ferruccio Busoni en Heinrich Schenker.

12. Sprekende muziek: het instrumentaal recitatief

Thema: muziek en taal. Over de vraag in hoeverre muziek kan ‘spreken’. Met o.m. Beethovens Sonate op. 110, werken van C.P.E. Bach en (nogmaals) J.S. Bachs Chromatische Fantasie. Meer uitgebreide muziekvoorbeelden zijn te horen in het recital van aflevering 13.

13. Sprekende muziek: recital

Recital rond het instrumentaal recitatief als aanvulling op afl. 12. Muziek van J.S. Bach, C.P.E. Bach en Beethoven.

Eerstvolgende afleveringen:

Muziek van het spinnewiel.

Muziek en melancholie.

Het muzikale ‘ik’.

Wordt vervolgd!

Deze podcast bied ik de luisteraars gratis aan. Het maken ervan vergt wat inspiratie, veel enthousiaste arbeid, een leven lang ervaring en een beetje geld. Als je enthousiast bent, kun je overwegen om een eenmalige of terugkerende donatie te doen. Het zal helpen om de podcast voort te zetten en betekent voor de auteur een grote stimulans.

Buymeacoffee (of liever een sandwich) werkt met Stripe.

Whydonate biedt iDEAL, Visa, Paypal enz.


Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 269

Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 293

Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 309

Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 336

No Data Found


Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 363

No Data Found


Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 396

Warning: array_key_exists() expects parameter 2 to be array, null given in /home/customer/www/lodewijkmuns.nl/public_html/wp-content/plugins/wp-whydonate/includes/shortcode-app-view.php on line 400

Nieuwsbrief

Voor berichten over nieuwe afleveringen, aanvullend materiaal, en exclusieve muziekopnamen: abonneer je op de nieuwsbrief.

Please enable JavaScript in your browser to complete this form.

Leave a Reply

0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments