Bij alles wat we zeggen is er de ‘toon’ waarop we het zeggen, oftewel de ‘spraakmelodie’. In die spraakmelodie ligt een duidelijke, maar beperkte analogie met de muziek. Willen we ons laten horen op grote afstand, dan roepen we. En daarmee komen we meer in de buurt van zingen.
Roepen had een essentiële rol in de ambulante straathandel of venterij. De ventersroepen waren een karakteristiek element van het straatklankbeeld van de grote steden. We hebben daarvan sinds de negentiende eeuw overblijfsels in de vorm van notenschrift. Een andere bron, die veel verder teruggaat, zijn de citaten van ventersroepen in gecomponeerde muziek.
Deze eerste van drie afleveringen gaat over de muzikaliteit van de spraakmelodie, de ‘speech-to-song illusion’, de roepen van venters als erfgoed en muzikaal materiaal, verse aardbeien (1250-1350), de Cris de Paris van Janequin (1530) en de Cries of London (1600 en 1974).
00:00 Intro
00:36 Spreken, roepen, zingen
02:13 Muzikale notatie
04:01 Speech to Song Illusion
09:21 Straatroepen
16:35 Muzikale citaten
18:28 Les cris de Paris
20:02 Verse aardbeien (ca. 1260-1350)
26:12 Janequin (1528)
29:41 The cries of London (ca. 1610 en 1976)
Verkoper van brandhout en zijn roep. Les cris de Paris avec accompagnement de musique par Vathier (1822).
Muziekfragmenten
01:26 D. Auber, Les diamants de la couronne: Air et variations. Selma Kurz (1914) https://www.youtube.com/watch?v=d8RudRkvpqk
03:51 Jean Péheu, Les cris parisiens: scène d’imitations (191?) https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k127305d
04:35 Diana Deutsch, The sounds as they appear to you… https://deutsch.ucsd.edu/psychology/pages.php?i=212
07:27 Lodewijk Muns, Noises (looped)
08:27 Lodewijk Muns, Impromptu on Sometimes behave so strangely (piano)
13:07 Duncan MacLeod, The Cries of Columbia Road (2017)
14:39 Anonymous, Won’t you buy my sweet blooming lavender. Janet Penfold. Songs of the Travelling People. Saydisc
15:40, 18:07 Edward German, Who’ll buy my lavender. Grace Moore (1937)
21:28, 22:51 Anonymous, On parole/A Paris/Frèse nouvele (Montpellier-Codex, ca 1250). Clemencic Consort, R. Clemencic. Motetus. Stradivarius STR 33398 (1996)
24:32 Anonymous, Je commence/Et je feray/Soules viex (Ivrea Codex, ca. 1350). Les Musiciens De Saint-Julien. Je Voy Le Bon Tens Venir. Alpha 189 (2013)
28:02 Clément Janequin, Les cris de Paris. Ensemble Clément Janequin, D. Visse. L’écrit du cri. Harmonia mundi (2009)
30:34 Orlando Gibbons, The Cries of London. Theatre of Voices, P. Hillier, Fretwork. Harmonia Mundi (2006)
33:19 John Cobb, These are the Cries of London Town. Deller Consort, A. Deller (1956). Vanguard Classics (1994)
33:40, 35:14 Luciano Berio, The Cries of London. Swingle II (1976). Decca 425 620-2 (1990)
Over de Speech-to-Song Illusion, zie ook: Speech melody and the Speech-to_Song Illusion.
Bronvermelding
Bénaily, J.-J. (2017) ‘Les (en)jeux de Cries of London de Luciano Berio’, in E. Kippelen (ed.) L’humour en musique, et autres légèretés sérieuses depuis 1960. Aix-en-Provence: Presses universitaires de Provence (Arts), pp. 99–106.
Bertall (1875) La comédie de notre temps : études au crayon et à la plume. La civilité, les habitudes, les moeurs, les coutumes, les manières et les manies de notre époque. Paris: Plon.
Blaszkiewicz, J. (2020) ‘Listening to the Old City Street Cries and Urbanization in Paris, ca. 1860’, The Journal of Musicology, 37(2), pp. 123–157.
Boutin, A. (2015) City of Noise: Sound and Nineteenth-Century Paris. University of Illinois Press.
Brioist, P. and Milliot, V. (2000) ‘Échanges culturels et sensibilités auditives: le «chant des rues» (Cris de Londres, Cris de Paris) aux xvie et xviie siècles’, in J. Quéniart (ed.) Le chant, acteur de l’histoire. Rennes: Presses universitaires de Rennes, pp. 199–211.
Christensen, T.S. (2019) Stories of tonality in the age of François-Joseph Fétis. Chicago: University of Chicago Press.
Deutsch, D. (no date) Diana Deutsch – Speech-to-Song Illusion. https://deutsch.ucsd.edu/psychology/pages.php?i=212 (Accessed: 20 January 2026).
Deutsch, D., Henthorn, T. and Lapidis, R. (2011) ‘Illusory transformation from speech to song’, The Journal of the Acoustical Society of America, 129(4), pp. 2245–2252.
Enschedé, J.W. (1909) Muzikale straatzangen te Amsterdam omstreeks 1840: driestemmig mannenkoor a capella. Amsterdam: Vereeniging Amstelodamum [etc.].
Enschede, J.W. (1911) ‘Het roepen en zingen van den Amsterdamschen ratelwacht’, Negende Jaarboek der Vereeniging Amstelodamum, pp. 55–94.
Fankhauser, E.A. (2018) Recycling Reversed: Studies in the History of Polyphony in the Northern Low Countries Around 1400. Doctoral thesis. Utrecht University.
Garms, J.H. (1909) ‘Over straatuitroepen en primitieve muziek’, Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, 9(1), pp. 3–40.
Jacobs, A.E.G. (2014) Het geluid van gisteren: waarom Amsterdam vroeger ook niet stil was. Universitaire Pers Maastricht.
Julien, J.-R. (1984) ‘L’influence des crieurs de Paris sur le recitatif debussyste: une hypothese’, International Review of the Aesthetics and Sociology of Music, 15(2), pp. 141–157.
Julien, J.-R. (1989) Musique et publicite : du cri de Paris aux messages publicitaires radiophoniques et televises. Paris: Flammarion (Harmoniques).
Karlin, D. (2018) Street songs: writers and urban songs and cries, 1800-1925. Oxford: Oxford University Press.
Kastner, J.G. (1857) Les voix de Paris: essai d’une histoire littéraire et musicale des cris populaires de la capitale, depuis le moyen age jusqu’à nos jours etc.: suivi de Les cris de Paris, symphonie vocale et instrumentale. Paris [etc.]: Brandus, Dufour.
Laurence, E. (2017) ‘Georges Kastner’s Les Voix de Paris (1857): A Study in Musical Flânerie’, in I. Biddle (ed.) Cultural histories of noise, sound and listening in Europe, 1300-1918. London: Routledge, Taylor & Francis, pp. 53–75.
Leblanc, C. (2007) ‘De Charpentier à Wagner: transfigurations musicales dans les cris de Paris chez Proust’, Revue d’Histoire littéraire de la France, 107(4), pp. 903–921.
MacLeod, D. (2020) ‘The Cries of London: On costers, pedlars, hawkers, fishwives, tinkers and barrow boys’, Sonic urbanism: the political voice. London: Theatrum Mundi, pp. 28–37.
Mainzer, J. (1841) ‘Les cris de Paris [etc.]’, in Les français peints par eux-mêmes: Encyclopédie morale du dix-neuvième siècle: 4. Paris: Curmer, pp. 201–301.
Massin, R. (1985) Les cris de la ville: commerces ambulantes et petits métiers de la rue. Paris: Albin Michel.
Mercier, L.-S. (1783) Tableau de Paris. Amsterdam. https://fr.wikisource.org/wiki/Tableau_de_Paris/379.
Milliot, V. (1995) Les ‘Cris de Paris’ ou Le peuple travesti: les représentations des petits métiers parisiens (XVIe-XVIIIe siècles). Paris: Publications de la Sorbonne.
Milliot, V. (1999) ‘Les Cris de Paris ou le peuple apprivoisé XVIe-XIXe siècles’, in J.-L. Robert and D. Tartakowsky (eds) Paris le peuple : XVIIIe-XXe siècle. Paris: Éditions de la Sorbonne.
Muller, J.W. (1906) ‘Brokstukken van middeleeuwsche meerstemmige liederen’, Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, 25, pp. 1–60.
Muns, L. (2010) ‘Schumann’s First Symphony: “The Nightwatchman”’, The Musical Times, 151(1911), pp. 3–17.
Murphy, K. (1994) ‘Joseph Mainzer’s “Sacred and Beautiful Mission”: An Aspect of Parisian Musical Life of the 1830s’, Music & Letters, 75(1), pp. 33–46.
Proust, M. (1946) À la recherche du temps perdu: La Prisonnière. Paris: Gallimard.
Sagers, F. (1919) ‘Amsterdamsche straatroepen verzameld in 1907’, Tijdschrift der Vereeniging voor Noord-Nederlands Muziekgeschiedenis, 10(2), pp. 87–132.
Sharp, C.J. and Gilchrist, A.G. (1910) ‘Street Cries’, Journal of the Folk-Song Society, 4(15), pp. 97–102.
Stam, E. (1968) ‘Het Utrechtse fragment van een Zeeuws-Vlaamse markt-roepen-motetus’, Tijdschrift van de Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis, 21(1), pp. 25–36.
Vissière, L. (2012) ‘Les métamorphoses Littéraires des cris de paris au moyen Âge’. https://www.academia.edu/7775367/Les_m%C3%A9tamorphoses_Litt%C3%A9raires_des_cris_de_paris_au_moyen_%C3%82ge.
Vissière, L. (2013) ‘Cris de Paris: Naissance d’un genre’. https://www.academia.edu/6516183/Cris_de_Paris_Naissance_dun_genre.
Leave a Reply